Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2012

Ἀθηναίων Πολιτεία, Ἀριστοτέλους



Ὁ συνολικὸς ἀριθμὸς τῶν πολιτειῶν τοῦ Ἀριστοτέλους ὃπως προκύπτει ἀπὸ τὰ ἀποσπάσματα, ποὺ διασώθηκαν σὲ διάφορους συγγραφεῖς, εἶναι 99. Στὰ 51 ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἀποσπάσματα τὸ ὂνομα τοῦ Ἀριστοτέλη καὶ ὁ τῖτλος τῶν Πολιτειῶν ἀναφέρονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἒτσι:

«Ἀριστοτέλης ἐν τῇ ……..ων πολιτεία». Σὲ ἂλλα 16 ἀναφέρεται ὁ Ἀριστοτέλης, ἀλλὰ ὂχι καὶ τὸ ὂνομα τῆς πολιτείας. Καὶ στὰ ὑπόλοιπα εἶναι πρόδηλα ἀπὸ τὸ περιεχόμενο, καὶ τοῦ Ἀριστοτέλους τὸ ὂνομα καὶ τῆς πολιτείας. Ἒτσι, καταρτίσθηκε ὁ κατάλογος τῶν πολιτειῶν τοῦ Ἀριστοτέλους:


θηναίων
Κυρηναίων
ντανδρίων
πιδαμνίων
Αγινητν 
Λακεδαιμονίων
δραμυτηνν
ρετριέων
Ατωλν
Λευκαδίων
πιδαυρίων
ρυθρέων
καρνάνων
Λοκρν
Θηβαίων
στιαίων
καγαντίνων
Λυκίων
ασέων
Ζαγκλαίων
μβρακιωτν
Μασσαλιωτν
Κρητν
ραιέων
ργείων
Μεγαρέων
Κροτωνιατν
ρακλεωτν
ρκάδων
Μεθωναίων
Κυθηρίων
Θηραίων
χαιών
Μηλιέων
Μηλίων
στιαίων
Βοττιαίων
Ναξίων
Μιλησίων
Καρχηδονίων
Γελώων
Νεαπολιτν
Ρηγίνων
Καταναίων
Δελφν
πουντίων
Ροδίων
Κλαζομενίων
Δηλίων
ρχομενίων
Σολέων
Κώων
λείων
Παρίων
Συβαριτν
Λαρισαίων
πειρωτν
Πελληναίων
Τηνίων
Λεοντίνων
Θετταλν
Σαμίων
Χαλκηδονίων
Μαγνήτων
θακησίων
Σαμοθρακν
(16)
Μαντινέων
μεραίων
Σικυωνίων

Μολοσσν
Κίων
Σινωπαίων
μφιπολιτν
Μυτιληναίων
Κερκυραίων
Συρακοσίων
ντισσαίων
οδίων
Κιανν
Ταραντίνων
πολλωνιστν
Φαρσαλίων
Κολοφωνίων
Τεγεατν
        ν Πόντ
Χαλκιδέων
Κορινθίων
Τενεδίων
ρυδηνν
Χίων
Κυθνίων
Τροιζηνίων
φυταίων
ρειτν
Κυμαίων
Φωκαέων
Βυζαντίων

Κυπρίων
(51)






























Γιὰ τὴν προπαρασκευὴ τοῦ συγγράμματος ὁ Ἀριστοτέλης θὰ χρησιμοποίησε βέβαια πολλοὺς συνεργᾶτες καὶ μάλιστα τοὺς ἐπιδεξιώτερους ἀπὸ τοὺς μαθητάς του. Τὴν συγγραφή ὃμως μποροῦμε νὰ συμπεράνουμε ὃτι τὴν ἒκανε ὁ ἲδιος.
Πρώτη στὸ ὃλο ἒργο ἦταν ἡ Ἀθηναίων Πολιτεία, σὰν αὐθεντικὴ ἀλλὰ ἡ ὁποία χάθηκε καὶ πιὸ νωρὶς ἀπὸ τὰ ἂλλα ἒργα. Γιατὶ καὶ ὁ Φώτιος ποὺ τὴ γνώρισε ἀπὸ κάποια ἐπιτομὴ, καὶ ὁ παλαιότερός του Ἠσύχιος, δὲν ἀναφέρουν κανένα ἀκριβὲς της ἀπόσπασμα. Εἶναι δε περίεργο ὃτι συνέβη τόσο νωρὶς ἡ ἀπώλειά της, γιατὶ βέβαια ὑπῆρχαν πολλὰ ἀντίγραφά της, καὶ τῆς ἀποδιδόταν πολὺ μεγάλη σημασία διότι εἶχε γραφτεῖ ἀπὸ ἲδια καὶ προσωπικὴ ἀντίληψη τοῦ Ἀριστοτέλους, ὁ ὁποῖος τὸ μεγαλύτερο μέρος τῆς ζωῆς του ἒμεινε στὴν Ἀθήνα.

Ἀπὸ τὸ ἒργο του αὐτό, πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἐπόμενους συγγραφεῖς δανείζονταν πληροφορίες, κρίσεις καὶ περικοπές. Ὁ Κικέρων εἶχε τὸ ἒργο αὐτὸ στὴν βιβλιοθήκη του, ὁ Πλούταρχος ἀπὸ αὐτὸ ἰδίως ἂντλησε τὸν βίο τοῦ Σόλωνα καὶ μὲ αὐτὸ διευκρίνησε πολλὰ στοὺς βίους τοῦ Θησέα, τοῦ Περικλῆ καὶ τοῦ Νικίου. Ὁ Ἀρποκρατίων δε τέλος καὶ ὃλοι οἱ λεξικογράφοι ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἒργο πῆραν σαφεῖς πληροφορίες γιὰ τοὺς Ἀθηναϊκοὺς θεσμούς.

Αὐτὴ τὴ χρησιμοποίηση τοῦ ἒργου ἀπὸ πολλοὺς συγγραφεῖς, ἀναφέρει καὶ ὁ Th. Reinach σὰν αἰτία τῆς ἀπώλειᾶς του, ἰσχυριζόμενος ὃτι οἱ Βυζαντινοὶ ἀντιγραφεῖς θεωροῦσαν ἀνωφελὲς νὰ ἐπιχειρήσουν τὴν ἀντιγραφὴ ἒργου τὸ ὁποῖο ὁλόκληρο σχεδόν, κατὰ τὴν ἀντίληψή τους, περιλαμβανόταν ἀποσπασματικὰ σὲ ἂλλα συγγράματα.
Βέβαιο εἶναι ὃτι ἢδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Ἀναγεννήσεως ἡ Ἀθηναίων Πολιτεία θεωρεῖτο ἀπωλεσθεῖσα ὀριστικὰ, καὶ ἀπὸ τότε μόνο τὰ συλλεγέντα ἀπὸ ἂλλες μεριὲς αὐθεντικὰ ἢ ἀλλοιωμένα ἀποσπάσματα, 90 περίπου, καὶ ἡ δισέλιδη περίληψη τῶν περιεχομένων της, ἡ γνωστὴ μὲ τὸν τῖτλο «ἐκ τῶν Ἠρακλειδῶν περὶ πολιτείας Ἀθηναίων», ἒδιναν κάποια ἰδέα αὐτῆς καὶ τῆς ὃλης πραγματείας τῶν πολιτευμάτων ἀπὸ τὸν Ἀριστοτέλη.

  
  
Ἀριστοτέλης,  Francesco Hayez, 1811.

Τὸ 1885 ὃμως σὲ φθαρμένο πάπυρο τῆς βιβλιοθήκης τοῦ Βερολίνου ἀνέγνωσαν ἀποσπάσματα ἱστορικῆς ὓλης, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίσθηκαν ὃτι ἀνῆκαν στὴν Ἀριστοτελικὴ Ἀθηναίων Πολιτεία. Ἐπειδὴ δε ὁ πάπυρος προερχόταν ἀπὸ τὴν Αἲγυπτο, ὃπου εἶχαν ἢδη βρεθεῖ οἱ λόγοι τοῦ ρήτορα Ὑπερείδη καὶ τὸ Παρθένιον τοῦ ποιητοῦ Ἀλκμάνος, γεννήθηκε ἡ ἐλπίδα ὃτι ἐκεῖ θὰ βρισκόταν καὶ ἡ Ἀθηναίων Πολιτεία, καθῶς μάλιστα σὲ κάποιον κατάλογο Αἰγυπτιακῆς βιβλιοθήκης, ὁ ὁποῖος βρισκόταν στὴν Πετρούπολη, βεβαιωνόταν πῶς τὸ ἒργο βρισκόταν στὴν Αἲγυπτο κατὰ τὸν 3ο μ.Χ. αἰῶνα.

Καὶ ἡ ἐλπίδα ἒγινε πραγματικότητα μετὰ ἀπὸ λίγο καιρό. Τὸ 1891 ἀναγγέλθηκε στὸ Λονδῖνο, ὃτι μεταξὺ δέσμης παπύρων, ἂγνωστο πῶς καὶ πότε εἰσαχθέντων στὸ Βρετανικὸ μουσεῖο, ἀνευρέθῃ ἡ Ἀθηναίων Πολιτεία τοῦ Ἀριστοτέλους. Μετὰ ἀπὸ λίγες ἐβδομάδες ἐκδόθηκε ἀπὸ τὸν Kenyon κατὰ πρώτη φορὰ.

Ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τὸ κείμενο, ἀναγνωρίσθηκε ὡς αὐθεντικό, διαπιστώθηκε μάλιστα καὶ ἡ μεγάλη ἀρχαιότητα τοῦ ἐγγράφου, ποὺ ἀναγόταν στὸν 1ο μ.Χ. αἰῶνα…

Νέα Ἐφημερίς, ἀρ. φύλ. 15, 15.01.1891

ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΙΣ
ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΕΚ ΤΩΝ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ
ἄρτι εὑρεθεὶς καὶ ἀποκτηθεὶς
Ενε γνωστόν, τι τ πολιτικ το μεγάλου φιλοσόφου τς ρχαιότητος το ριστοτέλους εσ τ πόρισμα κατοντάδος κα πλέον πολιτευμάτων τν ρχαίων καιρν, τινα εχε φροντίσει κα συλλέξει πρς μελέτην κα συμπεράσματα. Κα τατα μν κτοτε θεωρονται πολεσθέντα, μένουσι δ μόνον τ θάνατα πολιτικ, καρπς τς τοσαύτης πεξεργασίας, κ μελέτης π το τρόπου, καθ’ ν πολιτεύοντο ο διάφοροι τότε λαο. λλ μετ χαρς κόσμος μαθεν π’ σχάτων, κα δίως τν πολιτικν νδρν τς ποχς κόσμος, τι μεταξ διαφόρων παπύρων, ος ν Αγύπτ τελευταον γόρασεν, δηλον πς περιελθόντας ες γνσίν του, τ Βρεττανικν Μουσεον, ερέθη κα περιέχων ν κ τν πολιτευμάτων, φ’ ος κοδόμησε τ θάνατα πολιτικ περικλες πάνσοφος λλην ριστοτέλης, τοτο δ κριβς ενε τ πολίτευμα τν θηναίων, δι’ γάλλεται πσα ψυχ συμπολίτου μας σήμερον. Α σπουδααι φημερίδες τς γγλίας, ο Καιρο κα λλαι, φιερόνουν μακρότατα ρθρα ες τν πολύτιμον ταύτην ερεσιν, ς δν μφιβάλλομεν, τι ταχέως θ χωμεν τ κείμενον δημοσιευμένον πρς χαράν μας μετρον τν φιλολόγων, πόλαυσιν δ’ νέκφραστον τν πολιτικν νδρν πάσης τς γς.


Αριστοτέλης - Αθηναίων Πολιτεία

Ἡ Νέα Ἐφημερὶς εἶναι ἀπὸ τὴν ψηφιοθήκη τοῦ ΑΠΘ, invenio.lib.auth.gr




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου