Κυριᾶκος τῆς Ἀνκόνα. Ὁ πρόδρομος τῶν περιηγητῶν

Ὁ Παρθενῶν στὸν Κώδικα Χάμιλτον (Deutsche Staatsbibliothek Berlin), 1442-43.

   Ὁ Ciriaco de' Pizzicolli ἢ Cyriacus of Ancona (Κυριᾶκος τῆς Ἀνκόνας), (31 Ἰουλίου 1391 -- 1453/55) ὑπῆρξε ὁ σημαντικότερος ἀρχαιοδίφης τῆς ἐποχῆς τῆς Ἀναγεννήσεως, ἐνὼ θεωρεῖται ὁ πρόδρομος τοῦ περιηγητισμοῦ καὶ ὁ ἰδρυτὴς τῆς σύγχρονης ἐπιγραφικῆς.

Προερχόταν ἀπὸ μία ἐξέχουσα οἰκογένεια Ἰταλῶν ἐμπόρων τῆς Ἀνκόνα . Ὁ Ciriaco ταξίδεψε ἀρχικά γιὰ τὶς ἐπιχειρήσεις τῆς οἰκογένειάς του καὶ στὴ συνέχεια γιὰ νὰ ἰκανοποιήσῃ τὴν περιέργειά του, σὲ ὅλη τὴν Ἀνατολική Μεσόγειο, σημειώνοντας τὶς ἀρχαιολογικὲς ἀνακαλύψεις του στὸ ἡμερολόγιό του (Commentaria), ποὺ γέμισε τελικὰ ἔξι τόμους. Ἔκανε πολλὰ ταξίδια στὴ Νότια Ἰταλία, Δαλματία, στὴν Ἤπειρο καὶ στὸ Μοριά, στὴν Αἴγυπτο, στὴν Χίο, στὴ Ρόδο καὶ στὴ Βηρυτό, στὴν Ἀνατολία καὶ στὴν Κωνσταντινούπολη. Κατὰ τὴ διάρκεια τῶν ταξιδιῶν του ἔγραψε λεπτομερεῖς περιγραφὲς τῶν μνημείων καὶ τῶν ἀρχαίων λειψάνων, καὶ τὰ εἰκονογράφησε μὲ δικά του σχέδια. Οἱ λεπτομερέστατες παρατηρήσεις του, τὸν καθιστοῦν ἕναν ἀπὸ τοὺς προδρόμους τῆς σύγχρονης ἀρχαιολογίας.

Παρθενῶνες στὴν Ἀμερικὴ...

 

Ἀπεικόνιση τῆς ἀμερικανικῆς Ἀκροπόλεως ἀπὸ τὴν ἀναφορὰ τοῦ Σμίθ.

 

   Τὸ 1900 οἱ Ἠνωμένες Πολιτεῖες εἶχαν ἀναπτύξει στὸ ἔπακρο τὴν ἐπιχειρηματική τους δραστηριότητα. Ὀρυχεῖα, ἐργοστάσια, διηπειρωτικὸς σιδηρόδρομος. Ὅμως στὸ ἔθνος ποὺ εἶχε χτίσει παλάτια γιὰ τὶς ἐπιχειρήσεις του καὶ ἀρχοντικὰ γιὰ τὴν διαβίωσή του, δὲν ὑπῆρχε ναὸς τοῦ πολιτισμοῦ. Παρὰ τὸν ἄφθονο πλοῦτο της ἡ Ἀμερικὴ δὲν μποροῦσε νὰ διεκδικήσῃ ἰσότητα μὲ τὴν Εὐρώπη σὲ πνευματικὸ ἐπίπεδο. 

Οἱ πρῶτες φωτογραφίες τῆς Ἀκροπόλεως, τὸ 1839

   Στὶς 19 Αὐγούστου τοῦ 1839 ἡ γαλλικὴ κυβέρνηση ἀναγνώρισε ἐπίσημα καὶ «πρόσφερε ἐλεύθερα στὸν κόσμο», τὴ φωτογραφικὴ μέθοδο ποὺ εἶχε ἐφεύρει ὁ ζωγράφος Loois Dagoerre. Ἦταν τὸ τέλος μιᾶς μακρότατης διαδρομῆς πολλαπλῶν ἐφευρέσεων, ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἀνακάλυψη τοῦ συναρπαστικοῦ συστήματος φωτο-γραφῆς. Ἡ ἀναγνώριση τῆς μεθόδου τοῦ Dagoerre  -ἡ δαγγεροτυπία-   ἦταν ἡ λιγότερο εὔχρηστη ἀπὸ ἀνάλογες μεθόδους ποὺ εἶχαν ἐφεύρει, τὴν ἴδια ἐκείνη χρονιά, ὁ Γάλλος Hypolite Bayard καὶ ὁ Ἄγγλος William Fox Talbot.

   Οἱ πρῶτες δαγγεροτυπίες ἔγιναν στὴν Ἑλλάδα τὸ τελευταῖο δεκαήμερο τοῦ Ὀκτωβρίου 1839, ἀπὸ τὸν Ἐλβετό, καναδικῆς ὑπηκοότητας, Pierre Gaspard Jolly-de Lotbiniere. Ἀκολούθησαν καὶ ἄλλοι ξένοι περιηγητές-φωτογράφοι ποὺ ἔφταναν ἐδῶ, καθ' ὁδόν πρὸς τὴν Αἴγυπτο, τοὺς Ἁγίους Tόπους καὶ τὴ Μέση Ἀνατολή, ἀκολουθῶντας τὴ διαδρομὴ τοῦ «Μεγάλου Ταξιδιοῦ».

1891. Προσπάθειες γιὰ ἐπιστροφὴ τῶν γλυπτῶν τοῦ Παρθενῶνα...

  

The Trustees in the Temporary Elgin Room, 1819

17.01.1891…

Καὶ διαβάζουμε στὴ Νέα Ἐφημερίς, ἀρ. φύλ. 17

« —Τὰ ἐλγίνεια μάρμαρα. Καθὰ ἐξ Ἀγγλίας ἀγγέλλεται, ὁ κ. Χάρρισων, ὁ διαπρεπὴς ἡγέτης φιλοσοφικῆς σχολῆς παγκοσμίου ἀναγνωρίσεως καὶ ὑποκινητὴς τοῦ ζητήματος τῆς ἀποδόσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα τῶν ἐλγινείων μαρμάρων, ἀνενδότως ἐργάζεται πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἰδέας του καὶ πρὸς ἐξέγερσιν τοῦ δημοσίου φρονήματος ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν αὐτῆς θησαυρῶν. 

Οὕτως ὁ κ. Χάρρισων ἐποιήσατο ἐσχάτως δευτέραν περὶ Ἀθηνῶν διάλεξιν μετ’ ἐπιδείξεως φωτογραφικῶν εἰκόνων προβληθεισῶν διὰ τῆς λυχνίας τοῦ ὀξυϋδρικοῦ ἀερίου. Ἀφ’ ἑτέρου δύο τῶν σοβαρωτέρων καὶ πολυπληθεστέρων διεθνῶν φιλολογικῶν συλλόγων τῆς Ἀγγλίας πρόκειται ν’ ἀναφερθῶσιν εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ εἰς τὸν πρωθυπουργὸν τῆς Ἀγγλίας καὶ νὰ ζητήσωσιν, ὅπως ἀποδοθῶσιν ἡμῖν τὰ ὑπὸ τοῦ Ἐλγίνου συληθέντα μάρμαρα.»

Τί ἔχει ἀλλάξει ἀπὸ τότε φίλοι μου;

Εἰκόνa

The Trustees in the Temporary Elgin Room, 1819, oil on canvas, Archibald Archer.

This painting shows an idealised view of the Temporary Elgin Room at the Museum in 1819, with portraits of staff, a trustee and visitors. The room was designed by the Museum’s architect, Robert Smirke, for the temporary display of the sculptures from the Parthenon brought from Athens by Lord Elgin known as the 'Elgin Marbles', purchased by the Government and deposited in the British Museum in 1816. (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Temporary_Elgin_Room_at_the_Museum_in_1819.jpg)

Ἡ ἐφημερὶς εἶναι ἀπὸ τὴν ψηφιοθήκη τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Τὰ σχέδια τοῦ Jacques Carrey γιὰ τὸν Παρθενῶνα...

 

Λεπτομέρεια τῆς μετώπης ἀπὸ τὴν νότια πλευρὰ τοῦ  Παρθενῶνος, 1674 

 

 

    Τὸ 1674 ὁ Μαρκήσιος Olier de Nointel, πρεσβευτὴς τῆς Γαλλίας στὴν Ὑψηλή Πύλη, πέρασε ἀπὸ τὴν Ἀθήνα καὶ ἔμεινε τόσο ἔκπληκτος ἀπὸ τὴν ὀμορφιὰ τῶν γλυπτῶν τοῦ Παρθενῶνος, ποὺ ἀνέθεσε στὸν ζωγράφο Jacques Carrey, μαθητὴ τοῦ Le Brun (σμ. βασιλικός ζωγράφος τῆς αὐλῆς τοῦ Λουδοβίκου ΙΔ΄), νὰ τὰ ἀποτυπώσῃ σὲ χαρτί. Πράγματι, ὁ Jacques Carrey συνόδευσε τὸ Μαρκήσιο καὶ ἔφτιαξε προσεκτικὰ σχέδια μὲ κόκκινη κιμωλία, ὅλων τῶν γλυπτῶν.

Edward Dodwell, ὁ Ἰρλανδός περιηγητής

Ἀποψις τοῦ Παρθενῶνος ἀπό τά Προπύλαια

«...Κατά τήν πρώτην μου περιοδείαν εἰς τήν Ἑλλάδαν, γνώρισα τόν ἀνείπωτον ἐξευτελισμόν νά παραστῶ εἰς τήν λεηλασίαν τοῦ Παρθενῶνος ἀπό τά ἐκλεκτότερα γλυπτά του καί στήν καταστροφή ὁρισμένων  ἀρχιτεκτονικῶν τμημάτων του.  

Εἶδα νά ἀφαιροῦνται ἀπό τό νοτιοανατολικό ἄκρο τοῦ ναοῦ πολυάριθμες μετόπες. Ἦταν στερεωμένες σέ ἕνα εἶδος ὑποδοχῆς ἀνάμεσα στίς τριγλύφους καί, γιά νά τίς ἀποσπάσουν, χρειάστηκε νά ρίξουν καταγῆς τό θαυμάσιο γεῖσο πού τίς κάλυπτε.  

Ἡ νοτιοανατολική γωνία τοῦ ἀετώματος συμμερίστηκε αὐτήν τήν μοίραν. Ἐνῶ τό μνημεῖο ἦταν ἐντυπωσιακά ὠραῖο καί εἰς ἀρίστην κατάστασιν ὅταν τό ἀντίκρισα τήν πρώτην φορά, συγκριτικά ἔχει ὑποβαθμιστεῖ πλέον σέ μίαν κατάστασιν ἐρείπωσης καί ἐγκαταλείψεως. 

Σέ μερικά σκίτσα πού ἔκανα ἐπιτόπου, τόσο πρίν ὄσο καί ὕστερα ἀπό τό συμβάν, φαίνονται τά ἀντικείμενα τά ὁποῖα ἀφαιρέθηκαν ἢ καταστράφησαν καί ἡ ἀξιοθρήνητος ἀντίθεσις ἀνάμεσα στήν τωρινήν καί τήν παλαιότερην εἰκόνα αὐτῶν τῶν ἀξιοσέβαστων καί ἐνδόξων μνημείων τῆς ἀρχαιότητος...»!

   Μέ αὐτήν τήν συγκλονιστική μαρτυρία ὁ Ἰρλανδός ζωγράφος, περιηγητής καί ἀρχαιόφιλος Έντουαρντ Ντόντουελ (Edward Dodwell, 1767-1832) περιγράφει τόν βιασμό τοῦ Παρθενῶνος!

Nelly's φωτογραφίες...

   Σέ μία ἐποχή πού χαρακτηρίζεται ἀπό συντηρητισμό, στήν Ἀθήνα τοῦ 1929, ἡ φωτογράφος Ἔλλη Σουγιουλτζόγλου – Σεραϊδάρη ἀπό τό Ἀϊδίνι τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, προκαλεῖ σκάνδαλο μέ τίς φωτογραφίες της. Ἡ φωτογράφος, γνωστότερη μέ τήν ἀγγλική ὑπογραφή τῶν ἔργων της, Nelly's, άποτέλεσε σημαντική προσωπικότητα στον καλλιτεχνικό χώρο καί ἰδιαίτερα σέ αὐτόν τῆς φωτογραφίας. Ἡ θεματογραφία της ὑπῆρξε ἰδιαίτερα ἑλληνοκεντρική καί τά ἔργα της ἀποτύπωσαν ἀρχαῖα ἑλληνικά μνημεῖα καί ἀγάλματα, τήν Ἀθήνα τοῦ Μεσοπολέμου καί τήν ἑλληνική οἱκογένεια.

Τά ἔργα της ὅπως τά γυμνά στήν Ἀκρόπολη καί οἱ ἀπεικονίσεις ἀρχαίων ἑλληνικῶν ἀγαλμάτων σέ συνδυασμό μέ σύγχρονους ἀνθρώπους, ἐξυμνεῖ τόν ἑλληνισμό καί παράλληλα ἀποδυκνύει τή διαχρονικότητα τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ ἰδεώδους.