Τὰ βυζαντινὰ κάστρα τῆς Θράκης...

Τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ κάστρου τοῦ Πυθίου σὲ παλαιότερη φωτογραφία

     Μαγικὰ σημεῖα συσσωρευμένης γνώσεως παλαιοτέρων ἐποχῶν καὶ αἴσθησης ζωῆς τοῦ παρελθόντος ἀποτελοῦν τὰ κάστρα. Ἡ γεωγραφία τοῦ χώρου καθορίζει τὸν τόπο τους, τὰ ὑλικὰ τῶν βουνῶν καθορίζουν τὸ κτίσιμό τους, τὸ χρῶμα τῆς πέτρας καθορίζει τὸ χρῶμα τους. Τὰ ἐρειπωμένα κάστρα μὲ τοὺς ἀκανόνιστους ὄγκους τους δύσκολα μπορεῖς νὰ τὰ ξεχωρίσῃς· ἀπὸ μακριὰ μοιάζουν νά ΄χουν γίνῃ ἕνα μὲ τὰ βράχια καὶ τὴν πέτρα τῆς περιοχῆς. Ἡ ἐπέμβαση τοῦ ἀνθρώπου δέθηκε μὲ τὸ ἔργο τῆς φύσεως. 
Ὁ Προκόπιος τὸν 6ο αἰ., ἀναφέρει ὁτι στὰ Βαλκάνια, ὑπάρχουν τουλάχιστον 600 σημεῖα στὰ ὁποῖα κτίσθηκαν κάστρα ἢ βελτιώθηκαν τὰ τειχίσματα τους, ἀπὸ τὸν Ἰουστινιανό. Τὰ περισσότερα ἀπὸ αὐτὰ τὰ σημεῖα ἔχουν πλέον ταυτισθεῖ. 

Τὸ Βυζαντινὸ κάστρο Ἐμπύθιον στὸν Ἔβρο...

 

    Τὸ κάστρο τοῦ Πυθίου ἢ κατὰ τοὺς Βυζαντινοὺς «Ἐμπύθιον», εἶναι κτισμένο στὴν ἀπόληξη τῆς ὀροσειρᾶς τῆς ἀνατολικῆς Ροδόπης, πρὸς τὴν παραποτάμια πεδιάδα τοῦ Ἔβρου ποταμοῦ. Βρίσκεται στὸν σύγχρονο οἰκισμὸ τοῦ Πυθίου, σὲ ἀπόσταση 15 χλμ. βόρεια ἀπὸ τὸ Διδυμότειχο.  Χτίστηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ 14ου αἰῶνος μ.Χ. ἀπὸ τὸν Ἰωάννη ΣΤ' Καντακουζηνό καὶ ἀποτέλεσε τὸ προσωπικό του ἀπόρθητο καταφύγιο στὶς ἐμφύλιες διαμάχες τῆς αὐτοκρατορίας. «Ἦν γάρ κρατερώτατον τὸ φρούριον ἐκ τῶν τοιχῶν τῆς κατασκευῆς» ἀνέφερε χαρακτηριστικά.

Τὸ Βυζαντινὸ κάστρο τῆς Ζίχνας.

 

«Ὁ Ζίχνε -ὁ βασιλιὰς τῶν Σερρῶν- ἔχτισε τὸ κάστρο στὰ ἀρχαῖα χρόνια καὶ τοῦ ἒδωσε τὸ ὄνομά του. […] Τὸ φρούριο βρίσκεται στὰ νότια καὶ περιβάλλεται ἀπὸ φυσικὴ τάφρο, ποὺ μοιάζει νὰ εἶναι σκαμμένη πάνω στὸ βράχο. Εἶναι χτισμένο στὸ πρανὲς χαμηλοῦ λόφου κι ἔχει ὡραία τοιχοποιία. Πρόκειται γιὰ πέτρινο οἰκοδόμημα, μόνο ποὺ εἶναι ἐρειπωμένο γι΄αὐτὸ δὲν ἔχει ντισντάτη (φρούραρχο), οὔτε φρουρά. Τὸ προάστιο ἔχει χτιστεῖ πάνω σ΄ἓνα κάθετο, κατακόκκινο βράχο, ποὺ κάνει πιὸ κοπιαστικὴ καὶ ἐπικίνδυνη τὴν ἀνάβασή του. Ἀλλὰ ἔχει ὑπέροχη θέα.
Τὰ διακόσια πέτρινα σπίτια, σκεπασμένα ὅλα μὲ κεραμίδια, χωρίζονται σὲ δύο μαχαλᾶδες. Πρόκειται γιὰ μικρὰ σπιτάκια, χτισμένα κατὰ βαθμίδες, μὲ πολὺ μικρὲς αὐλές. […] Οἱ δρόμοι εἶναι ἀνηφορικοὶ καὶ τόσο στενοί, ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ τοὺς περάσῃ ἄμαξα. […] Ὅλοι καλοπερνοῦν σ΄αὐτὴν τὴν πόλη διότι ἡ πεδιάδα της εἶναι τεράστια καὶ εὔφορη, ἐνῶ καὶ πάνω στὰ βουνὰ ἀκόμη καλλιεργοῦνται ἀμπέλια. […] Στὴν περιοχὴ παράγουν ποτήρια καὶ κεσέδες, ποὺ εἶναι περίφημα, διότι οἱ κατασκευαστὲς καταφέρνουν καὶ πετυχαίνουν τὸ χρῶμα τῆς πορσελάνης ποὺ βγαίνει στὸ Ἐλμενί. Θεωροῦνται ἐφάμιλλες μὲ τὶς κινέζικες πορσελάνες καὶ στέλνονται πεσκέσια σὲ ὅλα τὰ βιλαέτια. […] Οἱ κάτοικοι εἶναι περίεργοι τύποι ἀλλὰ κοινωνικοὶ καὶ φιλόφρονες. Ὁ Θεὸς ἂς τοὺς εὐλογεῖ καὶ ἂς τοὺς σώζει!»

Ὁ «Συνέκδημος» τοῦ Ἱεροκλέους

Γιὰ μεγάλο μέγεθος χάρτη, κλὶκ στὴν εἰκόνα.

Ὁ Συνέκδημος τοῦ Ἱεροκλέους, εἶναι γεωγραφικὸ ἐγχειρίδιο ποὺ συντάχτηκε λίγο πρὶν τὸ 535 μ.Χ. ἀπὸ τὸν Βυζαντινὸ, Ἱεροκλῆ τὸν Γραμματικό.

Τρώγονταν οἱ ὕαινες πάνω ἀπὸ τὴν λαβωμένη Ἑλλάδα...

   Τὸ Βυζάντιο, ἰδίως μετὰ τὸν ΙΓ’ αἰῶνα, δὲν εἶχε κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν ἔλεγχο τῶν ἑλληνικῶν θαλασσῶν. Πειρατὲς τοῦ Ἀλγερίου καὶ τῆς Τύνιδος λυμαίνονταν τὴν Μεσόγειο καὶ τὸ Αἰγαῖο καὶ σὲ αὐτοὺς προστέθησαν ἀργότερα καὶ οἱ Γενουᾶτες. Στὸ μεταξύ, ἡ Ἑνετικὴ Δημοκρατία βρισκόταν σὲ διαρκεῖς συγγρούσεις μὲ τοὺς Τούρκους καὶ πρὶν ἀκόμα τὴν κατάληψι τὼν βόρειων ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Οἱ Ἑνετοί, θαλασσοκράτορες τότε τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ Αἰγαίου, ἐνεργοῦσαν καὶ πειρατικὲς ἐπιδρομές, οἱ ὁποῖες πολλὰ δεινὰ προξένησαν στοὺς παράλιους οἰκισμοὺς τῆς Μακεδονίας. Ἀλλά καὶ τὸ ἐπίσημο τουρκικὸ κράτος δὲν δίσταζε μὲ τὸ στόλο του νὰ λεηλατῇ τὶς παράλιες περιοχὲς καὶ τὶς μοναστηριακὲς ἐγκαταστάσεις.

Σὲ κώδικα τῆς Σκήτης Καυσοκαλυβίων* μαθαίνουμε πῶς κατάφερε τὸ Ἅγιον Ὄρος ν΄ἀφεθῇ ἀνενόχλητο ἀπὸ τὶς τουρκικὲς πειρατικὲς ἐπιδρομές:

Jus Primae Noctis ἢ Tὸ Δικαίωμα τῆς Πρώτης Νύχτας

   Ἔμεινα ἔκπληκτη ὅταν διάβασα στὸ παλιὸ βιβλίο γιὰ τὸ «δικαίωμα τῆς πρώτης νύχτας». Γνωρίζοντας τὴ σημασία τοῦ «δικαιώματος» ἀπὸ μυθιστορήματα καὶ κινηματογραφικὲς ταινίες (βλέπε «Braveheart»), μοῦ ἔκανε ἐντύπωση τὸ γεγονός τῆς ὑπάρξεῶς του καὶ στὸν Ἑλλαδικὸ χῶρο. Καὶ ὅμως, ὸ τίτλος τοῦ ἄρθρου στὸν Νέο Ἑλληνομνήμωνα τοῦ ἔτους 1907, δὲν ἀφήνει καμία ἀμφιβολία.

«ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΝΥΚΤΟΣ ΠΑΡΑ ΤΟΙΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙΣ»

   Ὑπάρχει χρυσόβουλο τοῦ αὐτοκράτορα Ἀνδρόνικου Β΄ τοῦ Παλαιολόγου ποὺ χορηγήθηκε τὸ 1331, στὴν ἐν Πάτμῳ μονή τοῦ Ἰωάννη τοῦ Θεολόγου, ποὺ ἀπαλλάσει τοὺς πάροικους τῆς μονῆς ἀπὸ μία σειρὰ ἀδικιῶν καὶ ἀπαιτήσεων, μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς «παρθενοφθορίας»: